Neurologische verschijnselen ....

We krijgen vaak patiënten met neurologische verschijnselen in onze praktijk aangeboden. Deze neurologische verschijnselen uiten zich als volgt:

1. Hersenproblemen: nystagmus, scheve kop of tollen om de lengte as
2. Achterhandsproblemen: slappe of verlamde achterpoten
3. Blaas- of nierproblemen: urine lekken en/of veel drinken en plassen
4. Oogproblemen zoals lensverkleuringen, cataract of uveitis, verdikkingen in het oog
5. Vermageren zonder aanwijsbare oorzaak

Hersenproblemen bij het konijn:

• Draainek: torticollis of een scheve kop
• Tollen: rolneigingen om de lengte as van het konijn
• Nystagmus = het ritmisch heen en weer bewegen van de oogbol
• Hersenproblemen: epileptiforme aanvallen, zwaaibewegingen met het hoofd

Problemen aan de achterpoten van het konijn:

• Parese posterior = trekken of slepen met een of beide achterpoten
• Paralyse posterior = verlamming van de achterhand
• Ataxie = ongecontroleerde bewegingen van de achterhand en omvallen

Blaas- en nierproblemen:

• Urinebrand. Het konijn lekt urine over de achterpoten en buikwand
• PU/PD door nierschade = veel drinken en plassen
• Lurken aan de fles

Oogproblemen:

• Lensverkleuring of cataract
• Uveitis of een wolkerige verdikking in het oog wordt veroorzaakt door E. cuniculi. Indien een konijn wolkerige verdikkingen of massieve verdikking in de (voorste) oogkamer heeft moet er aan E. cuniculi worden gedacht.

Afvallen zonder aanwijsbare oorzaak:

We hebben gemerkt dat er konijnen zijn waarbij we geen vinger kunnen leggen op de oorzaak van het afvallen/vermageren. We hebben geen tumoren kunnen ontdekken, er is geen gebitsprobleem, nierprobleem of een andere oorzaak voor het vermageren. We hebben geen aparte pagina voor het afvallen gemaakt, maar willen er wel aandacht op vestigen. Als er een vermagering bij het konijn gevonden zonder dat er een oorzaak aangewezen kan worden dan zijn wij van mening dat er aan E. cuniculi gedacht moet worden.

Wat is E. cuniculi nu eigenlijk?

Encephalitozoon cuniculi is een protozoaire ziekte. Deze ziekte is in 1922 voor het eerst beschreven. Een protozoa is een heel klein organisme dat iets groter is dan een bacterie en kleiner dan een meercellig organisme. Het is een ééncellig organisme en deze kun je niet met het blote oog zien en alleen aantonen met behulp van een microscoop of electronen microscoop. Om zich te vermeerderen heeft het een gastheer (het konijn) nodig. Het kan overleven buiten het lichaam in de vorm van een sporen, bij kamertemperatuur wel 2 weken. Bij warmere omstandigheden (22 graden) en vochtige weer wel een paar weken tot maanden.

Levenscyclus van E. cuniculi

Na een besmetting worden de E. cuniculi parasieten in het lichaam opgenomen, ze komen in de latente fase en leven in synergie met het konijn, er zijn geen ziekte verschijjnselen aanwezig. Als er een stress moment optreedt in het leven van een geïnfecteerd konijn dan kunnen de parasieten uit de latente fase komen en overgaan naar het acute infectiestadium. Hierbij gaan de parasieten zich sterk vermeerderen en ontstaat er een ontstekingsreactie van het lichaam hierop. Als de ontsteking al langere tijd aanwezig is en we zien een reactie van het lichaam erop dan noemen we het een chronisch infectiestadium.

Waarom geeft E. cuniculi neurologische verschijselen?

E. cuniculi sporen verspreiden zich door het lichaam via macrofagen en hebben een voorkeur voor zenuwweefsel. Het nestelt zich in de hersenen, het evenwichtsorgaan en/of in het ruggenmerg. Op deze manier kan het afwijkingen aan de kop en de achterpoten geven. Ook tast het de nieren en de zenuwcellen in de blaas aan. Door de nierontsteking drinkt en plast het konijn veel. Door de aantasting van de blaaszenuwen kan het konijn niet meer actief plassen en lekt het urine, waardoor een huidontsteking kan ontstaan.

Besmetting met E. cuniculi

Als de sporen via de mond in de gastheer terecht komt:

• 1e fase: Infectie fase: De sporen rolt zijn filament uit deze dringt in gastheercel en injecteert inhoud van de sporen hier in.
• 2e fase: Proliferatie fase: Vermeerderingsfase in de gastheercel.
• 3e fase: Sporogenie (vorm van aseksuele voortplanting waarbij er een meervoudige deling plaatsvindt). Er groeien zoveel sporen dat de gastheercel open barst en sporen verspreiden zich door het lichaam en via urine naar andere konijnen.

Besmetting kan plaatsvinden van het ene naar het andere konijn via de urine (= horizontaal) of via de baarmoeder van moeder naar kind (= verticaal). Infecties kunnen latent aanwezig blijven zonder klinische verschijnselen tot een moment waarop de weerstand minder is en er wel verschijnselen optreden.
Vaak horen we van eigenaren dat hun konijn in het verleden al af en toe met de poot trok (parese) of urine verlies had. Dit duurde een paar dagen en was daarna weer weg. Meestal kwam dit na een paar weken of maanden in ergere mate weer terug. Deze gemene ziekte kan opkomen en weer wegtrekken, het lichaam kan de ziekte als het ware weer maskeren.

Bij welke leeftijd komt het voor?

We zien vaker oudere konijnen met deze ziekte dan bij hele jonge konijntjes. Vaak zijn er net voordat het probleem zich openbaarde stress momenten aan te wijzen. Denk als stress momenten aan een operatie of een vaccinatie, verhuizing of het doormaken van een andere ziekte zoals gebitsproblemen.

Hoe toon je deze ziekte aan: bloedonderzoek of urine?

Er zijn bloedtesten voor het konijn beschikbaar die antilichamen ten aanzien van deze protozoa kunnen aantonen. Of deze bloedonderzoeken echt betrouwbaar zijn is zeer de vraag. De antilichamen werden bij 71 % van de zieke konijnen, maar ook bij 46 % van de gezonde konijnen gevonden. In de urine kunnen sporen aangetoond, echter deze worden maar af en toe uitgescheiden.

Bewijs je deze ziekte pas pas met zekerheid als het konijn dood is: pathologisch onderzoek
Als een konijn is overleden en er wordt sectie op verricht dan kan er specifiek op de parasiet gezocht worden. Er moet wel een ontstekingshaard om de parasieten in de hersenen of het ruggenmerg gevonden worden om er vanuit te kunnen gaan dat E. cuniculi de oorzaak van de problemen was. Het alleen aantonen van de parasiet zonder ontstekingshaard er om heen is onvoldoende om te concluderen dat de dit de oorzaak van de symptomen is, want de parasiet kan ook latent of symptoomloos aanwezig zijn.

Hoe stel je dan de diagnose bij het levende konijn?
Indien een konijn verdacht wordt van een infectie met E. cuniculi dan gaan we van een infectie met deze ziekte uit tot het tegendeel bewezen is. Een positieve bloedtiter is weer een aanknopingspunt dat het om E. cuniculi kan gaan, echter het is geen bewijs.

Andere ziektes kunnen bijvoorbeeld een rugafwijking, een tumor in het oog, een nierfalen/nierbekkenontsteking of een middenoorontsteking gevonden worden of iets anders dat een bewijs geeft dat het geen E. cuniculi is.
Wat ons betreft een konijn met de symptomen van E. cuniculi heeft deze ziekte tot het tegendeel bewezen is! Omdat een snelle start van de behandeling nodig is beginnen we gelijk met medicijnen voordat alle onderzoeksresultaten bekend zijn.

Hoe behandelen we de ziekte E. cuniculi?

Wacht geen weken of maanden: De eerste klappen zijn daalders waard !!!!!!
Hoe langer er gewacht wordt des te slechter wordt de prognose op herstel. Zorg dat een konijn met verschijnselen van E. cuniculi zo snel mogelijk behandeld wordt met medicijnen om de ontstekings reactie tegen te gaan en eventuele zwelling in zenuwweefsel af te remmen. Als de verschijnselen al weken of maanden aanwezig zijn wordt de kans op genezing kleiner en kleiner.

Voorkomen van problemen

De E. cuniculi besmetting van je konijn is moeilijk tegen te gaan, ook omdat het al lang geinfecteerd kan zijn zonder dat het konijn er last van heeft. Hygiene maatregelen kun je echter wel treffen. Maak elke week het hele hok schoon en de plas en poep plekken dagelijks.

De sporen kunnen 2 weken overleven bij kamertemperatuur en zelfs weken tot maanden bij een vochtige en warmere omgeving. Mocht uw konijn komen te overlijden maak dan het hok goed schoon en ontsmet het. Om besmetting naar ander konijnen te beschermen kun je het hok schoon gaan maken om de sporen te doden met 0,1% bleek of met 70 % Ethanol.

Overdenkingen: hoe lang ga je door met behandelen?

In de meest ideale situatie is het konijn na een paar dagen volledig genezen. Echter dit is zeker niet altijd het geval. Tijdens een behandeling willen we wel een verbetering zien optreden. Als dit niet gebeurt dan is een belangrijke overweging of je door mag gaan met behandelen of het wel een konijn waardig bestaan is. Is het dier niet aan het lijden en is de situatie uitzichtloos of hopeloos, dan kan er beter gekozen worden om het konijn in te laten slapen.